İçimizdeki Sesi Nasıl Duyarız?

Melih Arat

New York’ta ilk satın aldığım kitap, Stephen Covey’in “The 8th Habit-Sekizinci Alışkanlık” isimli eseri. Bu kitap başarıya giden yolun, insanın iç sesinin (inner voice) peşinden gitmemize bağlı olduğu belirtiliyor. İnsanın iç sesini dinlemesi ya da onun peşinden gitmesi, temel koşul olarak onu duymasına bağlıdır. Çok az insanın kendi iç sesini duyabildiğini düşünüyorum. İnsanlarla bir araya geldiğimde gözlemlediklerimi paylaşmak isterim.

Başkalarına çok çabuk kızıyoruz. Başkalarını hemen her konuda suçlamak sıradan bir faaliyet birçoğumuz için. Sorunların ve olayların çok basit ve tek yönlü açıklamaları var ve biz bunları biliyoruz. Ne yapacağımıza dair kafamızda bir çerçeve var ve bunu sorgulama gereğini hiç duymuyoruz.

Öğrencisiniz, ev arkadaşınız Hakan bulaşıkları yıkamalıydı, ama o gün yıkamadı. Onun sırasıydı. “Sorumsuz herif” diye içinizden geçirdiniz. Üstelik tuvaleti de kirli bırakmış. “Ömer’e söyleyip yeni bir ev arkadaşı bulmalı.” diye düşünüyorsunuz. Halbuki, Hakan, o gün sınavı olduğu için bulaşıkları yıkaması için Ömer’e rica etmişti, Ömer de unutmuştu. O gün tuvalete Hakan’dan önce Ömer girmişti ve tuvaleti kirli şekilde o bırakmıştı. Hakan, Ömer’den sonra sadece ellerini yıkamaya girmişti ve tuvaletin durumunu dahi görmemişti.

Nüfus dairesine gittiniz ve bir memur, sizin işinizi çok yavaş yaptı. Sürekli kendi kendine bir şeyler mırıldanıyor. Aynı evraka üç defa bakıyor. Bilgisayardaki işlemleri üç defa kontrol ediyordu. “Bu devlet dairelerinde bir tane normal adam yok” diye aklınızdan geçirdiniz. Halbuki o masadaki görevli hasta olduğu ve işe gelmediği için başka bir görevli geçici olarak o masaya oturmuştu. O işi daha önce hiç yapmamıştı ve hata yapmamak için okuduğu iş akışını mırıldanarak aklından geçiriyor her evrakı ve işlemi üç defa kontrol ediyordu.

“Başarının çalışmadan önce geldiği tek yer sözlüktür. İnsan, başarılı olmak istiyorsa çalışmalıdır. Bizim yeğen okuldan mezun oldu. Şirkette yükselmesi için tek yapması gereken çok çalışması.” Başarı kavramını tek yönlü bir yaklaşımla açıklayan biri elbette, başarıya giden yolun yeteneklerden, insanlarla ilişki kurma ve bu ilişkilerin sayısını artırmayla ilgili olduğunu ya da başka yolların da olabileceğini düşünmeyecektir bile.

Yukarıdakine benzer düşünme alışkanlıkları olan insanların, gerek dış dünyaya, gerekse kendilerine ilişkin katı genellemeleri olduğundan, bu insanların iç seslerinin konuşması onları bu iç sesi duymaları neredeyse imkansızdır.

İç ses eğer özel bir ses ise, içine kapanık ve her zaman konuşmayı sevmeyen bir ses ise, kaba genellemelerin içine çıkmak, bağrışmaların ve suçlamaların kol gezdiği bir ortama tını vermek istemeyecektir. İç ses, içine kapanık bir ses olduğu için, kalabalık bir konferansta çekingen birine benzer. Eğer konferans bitmişse ve soru cevap başlamışsa, birileri kalkıp çok keskin yargılarda bulunuyorsa, bağırarak konuşuyorsa, o çekingen kişi sesini hiç çıkarmayıp biraz da küskün olarak oradan uzaklaşacaktır.

İç sesimizin konuşmasına fırsat vermenin yolları da, bir şeyleri denemektir. İç ses, rutin içine girmiş bir yaşam da söyleyecek en fazla, bir iki söz bulabilir. Bir şeylerin üstüne konuşabilmek için yeni bir yere gitmek, yeni bir öykü dinlemek, yeni bir şeyi deneyimlemek gerekir.
İç sesimiz, bu deneyimlerden sonra daha çok kapıların kıynaşık bırakıldığı, olayları anlamaya çalışan, hüküm vermekte acele etmeyen bir zihnin içinde konuşacaktır.

Kendi iç sesimize fırsat verelim, belki bu bir bütün olarak benliğimize barış getirecektir.